της Ελένης Παμπόρη, τοπικής συμβούλου Νικήτης

Κάθε καλοκαίρι, η παράκτια Χαλκιδική μεταμορφώνεται. Από την Κασσάνδρα και τη Σιθωνία μέχρι τα παραθαλάσσια χωριά του Βορρά, ο τόπος μπαίνει σε μια ιλιγγιώδη δίνη. Νέες επιχειρήσεις ανοίγουν, επενδύσεις υλοποιούνται, οικοδομικά συγκροτήματα υψώνονται εκεί που άλλοτε υπήρχαν ελαιώνες, και χιλιάδες επισκέπτες κατακλύζουν τις ακτές. Η εικόνα αυτή, εκ πρώτης όψεως, μεταφράζεται με λέξεις που έχουμε μάθει να αποθεώνουμε: «Εξέλιξη», «Άνοδος», «Πρόοδος».

Είναι όμως έτσι; Ή μήπως πίσω από τη λάμψη της τουριστικής βιτρίνας κρύβεται μια βαθιά, αθόρυβη αλλοτρίωση; Πουλήθηκαν τα πατρογονικά σπίτια, τα χωράφια και οι ελαιώνες σε ξένους και χάθηκε η σύνδεση με το παρελθόν.

Αν απομονώσει κανείς τον οικονομικό παράγοντα, η απάντηση μοιάζει προφανής. Ο τουρισμός φέρνει έσοδα, κινεί την αγορά, γεμίζει τραπεζικούς λογαριασμούς. Αυτό δεν είναι κακό, ούτε μεμπτό. Είναι η οικονομική επιβίωση και η ευημερία ενός τόπου. Το κρίσιμο ερώτημα, όμως, που οφείλουμε να θέσουμε με θάρρος είναι άλλο: Πώς αναπτύσσεται τελικά ο χώρος και ο άνθρωπος; Μήπως την ώρα που αναπτύσσονται οι τσέπες μας, γινόμαστε πολιτιστικά και κοινωνικά πιο υποανάπτυκτοι από τους προγόνους μας;

Λέμε καθημερινά μεταξύ μας, με μια δόση υπερηφάνειας, πόσο τυχεροί είμαστε που ζούμε σε έναν τέτοιο ευλογημένο τόπο, σε χωριά όπως η Νικήτη. Όμως, αυτή η διαπίστωση έχει καταντήσει μια ωραία άχνη ζάχαρη που κρύβει την πραγματικότητα. Μένουμε μόνο στα λόγια.

Έχουμε αναρωτηθεί γιατί συζητάμε πια, συνεχώς για το παρελθόν;

Γιατί γυρνάμε ξανά και ξανά στις παλιές φωτογραφίες, αναπολώντας με τόση θλίψη τη Νικήτη άλλων εποχών, τους ανθρώπους της, τις συνήθειες, τη χαμένη μας ξεγνοιασιά; Δεν είναι απλή γεροντική νοσταλγία. Είναι η ανάγκη του ανθρώπου να πιαστεί από κάπου όταν νιώθει πως χάνει τη γη κάτω από τα πόδια του. 

Έτσι όμως, εγκλωβισμένοι στην ανάγκη, αφήνουμε το χρόνο να κυλά χωρίς καμία πολιτιστική δράση ή εξέλιξη, και προσαρμόζουμε βίαια τη ζωή και τις συνήθειές μας αποκλειστικά στα «θέλω» των περαστικών. Μετατρέπουμε τα χωριά μας σε μια «Ευρώπη ωραρίου» και καταγγελιών, όπου οι ξένοι κανόνες ορίζουν πότε θα γλεντήσουμε, πότε θα ησυχάσουμε, πότε δικαιούμαστε να αναπνεύσουμε. Γινόμαστε ο καθρέφτης τους..

Οι παλαιότερες γενιές, μέσα στη φτώχεια τους, είχαν καταφέρει να διατηρήσουν κάτι ανεκτίμητο: τη συλλογικότητα, την κοινότητα, την αυθεντική διασκέδαση και μια ζωντανή σχέση με την παράδοση. Σήμερα, το φαινόμενο της απώλειας αποτυπώνεται ανάγλυφα σε ιστορικούς τόπους, όπως για παράδειγμα στο Παλιό Χωριό της Νικήτης. Ένας παραδοσιακός οικισμός που αποτελούσε τον πνεύμονα της ιστορικής μας μνήμης. Σήμερα, το χρώμα στους τοίχους παραμένει όμορφο, οι υποδομές και τα κτίσματα ανακαινίζονται, αλλά το πνεύμα μοιάζει να φυγαδεύεται. Χάνεται εκείνη η αύρα που άλλοτε σου πρόσφερε αγαλλίαση, εκείνη η άμεση σύνδεση με το παρελθόν, με τους παππούδες μας, με τις ρίζες μας. Το σκηνικό γίνεται ξαφνικά ξένο, αποκομμένο από τους ίδιους τους ντόπιους.

Μέσα στην ένταση της σεζόν, οι σχέσεις μεταξύ των συγχωριανών αλλάζουν, ψυχραίνουν. Ο πολιτισμός υποβαθμίζεται σε μεμονωμένα πυροτεχνήματα ή σε «άγκυρες» του παρελθόντος που δεν μας αφήνουν να εξελιχθούμε, ενώ τον χειμώνα τα χωριά βυθίζονται στην απόλυτη αδράνεια.

Η ευθύνη δεν ανήκει σε έναν συγκεκριμένο φορέα ή σε μια διοίκηση. Είναι μια συλλογική, διαχρονική πλάνη. Όλοι μαζί –διοικήσεις του παρελθόντος και του παρόντος, αλλά και εμείς οι ίδιοι ως πολίτες– γοητευτήκαμε από τη δημοφιλία και το εύκολο κέρδος.

Η Χαλκιδική αλλάζει χέρια. Και το ανησυχητικό είναι ότι δεν περνάει στα χέρια των επόμενων γενιών των ντόπιων, αλλά σε ένα απρόσωπο επενδυτικό κύμα που ενδιαφέρεται για αριθμούς και όχι για μνήμες!
Δεν είναι ανάγκη να δαιμονοποιούμε τον τουρισμό, είναι όμως ανάγκη να αντισταθμίσουμε αυτή την κατάσταση και να αναζητήσουμε την ισορροπία. Ίσως ήρθε η ώρα για μια γόνιμη εσωστρέφεια. Να αναρωτηθούμε, πριν είναι πολύ αργά:

 Μπορεί να υπάρξει οικονομική ευημερία χωρίς τον πολιτιστικό ευνουχισμό ενός τόπου;

 Πώς θα δημιουργήσουμε δράσεις και υποδομές που θα κρατούν την παράδοση ζωντανή όλο τον χρόνο, χωρίς να μας καταπίνει η καθημερινότητα;

Τελικά, τι χωριό θέλουμε να παραδώσουμε στα παιδιά μας;

Αν δεν κάνουμε κάτι τώρα, τα παραθαλάσσια χωριά μας κινδυνεύουν να μετατραπούν σε πανέμορφες, αλλά εντελώς άδειες από ψυχή βιτρίνες…